Hoàng bá

Vị thuốc Đông y
Hoàng bá
Hoàng bá

Tên khoa học:

Phellodendron chinensis Schneid.

Họ khoa học:

Thuộc họ Cam (Rutaceae)

Tên khác: Hoàng bá, nguyên bá, bá mộc.

Nguồn gốc:

Đây là vỏ cây hoàng bì hoặc hoàng bá khô, thuộc loài thực vật họ vận hương. vỏ cây hoàng bì quen gọi là “xuyên hoàng bá”, vỏ cây hoàng bá quen gọi là “quan hoang ba”. Sản xuất chủ yếu ở Tứ Xuyên, Vân Nam, Đông Bắc, Nội Mông Cổ v.v…

Phân biệt tính chất, đặc điểm:

Xuyên hoàng bá ty: Bề mặt bên ngoài màu be vàng. hoặc màu nâu vàng. Nửa cong, nhẵn nhụi hoặc có vân rãnh dọc, có cái còn thấy rõ ngân mắt vỏ hoặc vỏ thô màu be xám còn sót lại. Bề mặt bên trong màu vàng tôi, nhẵn bóng. Mặt cắt có nhiều lớp màu vàng sẫm. Chất giòn, dễ gẫy, mặt cắt có chất xơ, mùi nhẹ, vị cực đắng, nhấm lên miệng thấy dính, nước bọt ngả sang màu vàng.

Quan hoàng bá ti: Bề mặt, bên ngoài có màu xanh vàng hoặc màu nâu vàng nhạt, tương đối nhẵn nhụi, có các đường vân nứt dọc không đồng đều, ngấn mắt vỏ nhỏ mà ít thấy, đây đó có thể còn sót lại những vết vỏ thô màu trắng xám. Bề mặt bên trong mầu vàng hoặc nâu vàng, chất rắn. Mặt cắt mầu vàng tươi, hoặc mầu lục vàng. Chất tương đối xốp, dễ nứt dọc thành từng lớp, tính xơ mạnh, vị đắng.

Các loại hoàng bá đều coi loại vỏ dày, màu vàng tươi, không có màng vỏ là loại tốt.

Bảo quản:

Để nơi khô ráo thoáng gió, đề phòng thuốc hoá độc, đổi màu.

Dược lý hiện đại:

Theo các nghiên cứu hiện đại, thì hoàng bá có tác dụng tiêu viêm, hạ huyết áp, nâng cao lượng huyết tửu bản, hạ thấp lượng đường trong máu.

Tính vị quy kinh:

 Đắng, hàn – Thận, bàng quang, đại trường

Công năng chủ trị: 

Táo thấp, giải độc, trừ phong thấp

Chữa lị, ỉa chảy nhiễm khuẩn, trĩ (có berberin), hoàng đản

Trị lâm lậu, xích bạch đới: viêm Bàng quang, âm đạo, cổ tử cung. . .

Trị mụn nhọt, dị ứng, viêm vú, viêm mắt, đắp vết thương. . .

Chữa thấp khớp có sưng nóng đỏ đau

Liều dùng – cách dùng: 

6 – 12g/24h sắc, bột

Những cấm kỵ khi dùng thuốc:

Người bị viêm dạ dày mạn, viêm gan, xơ cứng gan, ăn uống kém, đau bụng ỉa chảy kinh niên, cấm uống nhiều hoàng bá và kéo dài thời gian.

Không phải thực hoả, kiêng không uống hoàng bá.

Lượng đường trong máu thấp, huyết áp thấp kiêng uống nhiều hoàng bá.

Các bài thuốc thường dùng:

Hoàng ngũ tẩy tễ (thuốc rửa ngoài hoàng ba ngũ vị tử)

Hoàng bá 12g – Sà sàng tử 12g

Ngũ vị tử 12g – Minh phàn 12g

Sắc hai nước, trộn đều, lọc sạch, dùng nước ấy rửa kỹ phần ngoài âm hộ, mỗi ngày 3-6 lần.

Dùng cho người âm đạo bị trích trùng.

Hoàng long tẩy tễ (nước rửa hoàng bá, long đảm)

Hoang ba 10g – Khổ sâm 10g

Long đảm thảo 10g – Long cốt 10g

Sắc 2 nước, lấy nước ấy đổ vào bồn tắm, ngồi ngâm, rửa 15 – 20 phut.

Dùng cho người bị viêm cổ tử cung, viêm âm đạo do bị nấm.

Hoàng trần tán (thuốc bột trần bì, hoàng bá)

Hoàng bá 9g – Trần bì thán 3g

Băng phiến 0,6g

Nghiền bột bôi. Dùng cho người bị viêm tai giữa, vết thương chảy nước vàng, phát ban, nứt đầu vú, bị bỏng nhẹ, chân bị viêm loét mạn tính.

Mạn lập tẩy dịch (thuốc chữa đau mắt hột mạn tính)

Hoàng bá 30g, sắc 2 nước, trộn lẫn lọc sạch, dùng để rửa mắt, nhiều lần mỗi ngày.

Dùng để chữa đau mắt hột mạn tính.

Nhĩ tiết tiêu ẩm (thuốc uống viêm tai)

Hoàng bá 9g – Hoa kim ngân 30g

Chi tử 9g – Liên kiều 15g

Sắc 2 nước, trộn lẫn uống, chia 2 lần, sớm, tối.

Dùng cho người bị sưng đau ống tai ngoài.

Tiêu trĩ tẩy tễ (thuốc ngâm trĩ)

Hoàng bá 60g – Bác lạc hồi 60g

Hồng đằng 60g

Sắc 2 nước, ngâm rửa chỗ đau 15-20 phút ngay khi còn nóng. Mỗi ngày 2 – 3 lần; 5 ngày là 1 liệu trình.

Dùng cho người bị lòi dom và nhiễm thêm bệnh khác.

Nhị hoàng phàn (thuốc bột nhị hoàng)

Hoàng bá lg – Đại hoàng 10g

Nghiền chung thành bột mịn. Trước hết rửa sạch vết thương bằng ôxl già, xối qua nước muối 0,9%, sau đó lảy 1 ít bột nhị hoàng, quây nước sôi thanh hồ bôi lên vết thương. Cách 2 ngày chữa 1 lần, cho đến khi hết sưng hết loét, chỗ thịt lõm đầy dần lên là được.

Dùng để chữa viêm loét 2 chi dưới.

Hoàng bá tán (thuốc bột hoàng bá)

Hoàng bá 15g – Bạch liềm 30g

Nghiền chung thành bột, bôi vết thương ngày 3 lần.

Dùng cho trẻ em, chân tay nứt nẻ do bị lạnh.

Hoàng hùng tẩy (thuốc rửa vết thương hoàng ba, hùng hoàng)

Hoàng bá 15g – Hùng hoàng 10g

Thương nhĩ tử 10g

Sắc 2 nước, trộn lẫn lọc sạch, rửa vết thương khi thuốc nóng, ngày 1 lần. Dùng cho người bị viêm lỗ chân lông.

Thanh hoàng tán (Bột hoàng bá, thanh hoạt)

Bột hoàng bá 25g – Bột thanh đại 25g

Bột hoạt thạch 100g

Trộn lẫn bỏ lọ dùng dần (Nguyên văn không nói cách sử dụng N.d).

Dùng cho người bị viêm tuyến mồ hôi, vết thương nung mủ, phát ban, viêm da do tiếp xúc, viêm da bã nhờn.

Hoàng sâm tẩy tễ (thuốc rửa khổ sâm, hoàng bá)

Hoàng bá 20g – Mộc tặc 30g

Xuyên tiên 20g – Hương phụ 30g

Khổ sâm 20g

Bạch phàm (phèn chua) 10g

Sắc 2 nước, trộn lẫn lọc sạch, ngâm vào chỗ đau ngày 2 lần, mỗi lần 30 phút. Dùng cho người bị mụn hột cơm già, bị phát ban.

Hoàng thạch tán (bột hoàng bá, thạch cao)

Hoàng bá 6g – Thạch cao sống 3g

Nghiền chung thành bột, trộn nước đặc sệt bôi chỗ đau ngày 1 lần. Bôi liên tục 3 ngày. Dùng cho người bị viêm tuyến nước bọt.

Huyết lâm thang

Hoàng bá 10g

Bồ công anh 10g

Tiêu sơn chi 10g

Sắc uống, chia 2 lần sớm tôi. Dùng cho người bị bệnh huyết lâm.

Hoàng bá ẩm

Hoàng bá 3g

Hãm nước sôi làm trà để uống.

Dùng cho người bị viêm họng mạn tính.

Vị thuốc Đông y
Tìm kiếm điều bạn cần
Bài viết nổi bật
  1. Cảm thấy Mệt mỏi thường xuyên – Triệu chứng bệnh gì, phải làm sao
  2. Bị bệnh thủy đậu có nên tắm không?
  3. Tác hại của uống nhiều rượu bia đối với sức khỏe
  4. Dị ứng thuốc – biểu hiện, điều trị
  5. Thuốc chống dị ứng và cách dùng
  6. Sốt phát ban
  7. Thuốc chống say xe hiệu quả nhất hiện nay
  8. Cách chữa đau răng nhanh nhất, hiệu quả không dùng thuốc
  9. Cây Cà gai leo và tác dụng chữa bệnh gan thần kỳ
  10. Bệnh Zona (Giời leo) - Hình ảnh, triệu chứng và thuốc chữa bệnh Zona

Hỏi đáp - bình luận