Cát cánh

Vị thuốc Đông y

Tên khoa học:

Platycodon grandiflorum (Jacq) ADC. var. glaucum Sieb. et Zucc. Họ khoa học: Họ Hoa Chuông (Campanulaceae).

Tên khác:

Khổ cát cánh, Bạch cát cánh, Ngọc cát cánh

Nguồn gốc:

Đây là rễ Cát cánh khô. Cây Cát cánh mọc nhiều ở các tỉnh An huy, Giang tô và Sơn đông của Trung quốc. Cây trồng bằng hạt đang được di thực vào nước ta. Sau khi đào rễ về rửa sạch, bỏ tua rễ, bỏ vỏ ngoài hoặc không bỏ vỏ phơi khô, tẩm nước cắt lát dùng.

Phân biệt tính chất, đặc điểm:

Cát cánh
Cát cánh

Đây là những miếng mỏng thái vát hình bầu dục hoặc các hình dạng không đồng đều nhau. Bề ngoài có mầu trắng hoặc mầu trắng vàng nhạt, mặt cắt phấn vỏ có mầu trắng vàng nhạt, khá hẹp, hình thành các vòng tuổi, rất rõ, màu be nhạt; phần chất gỗ rộng, có các đường vân hình tên bắn và các khe nứt tương đối nhiều, chất chắc mà giòn, dễ bẻ gẫy, có miếng ở mặt cắt có hình các hạt. Loại nào khô, rễ dài, mập, chất rắn chắc, màu trắng, vị đắng là loại tốt.

Thành phần hóa học:

Polygalain acid, platycodigenin, alpha-spinasterol, a -spinasteryl-b -D-glucoside, stigmasterol, betulin, platycodonin, platycogenic acid, A,B,C glucose. Theo các nghiên cứu thời nay, Cát cánh có tác dụng long đờm, chống viêm nhiễm, hạ bớt đảm cố thuần v.v…

Bảo quản:

Để nơi khô ráo, dâm mát.

Tính vị và công hiệu:

Cát cánh tính hơi ôn, vị ngọt, cay, đắng, lợi về kinh tỳ. Có công hiệu thoáng phổi long đờm, lợi họng, tiêu mủ. Phù hợp với các bệnh ho nhiều đờm, buồn bực khó chịu trong ngực, họng đau tiếng khản, phổi sưng thổ đờm, bị các vết lở loét mưng mủ v.v…

Những cấm kỵ khi dùng thuốc:

Cấm uống quá liều lượng.

Người bị lao phổi, ho lâu ngày, viêm phế quản ho khan ít đờm, kiêng uống riêng 1 vị Cát cánh với lượng nhiều và thời gian kéo dài.

Người viêm loét dạ dày, xuất huyết dạ dày kiêng uống nhiều.

Các bài thuốc thường dùng:

Cát cánh ẩm (thuốc sắc Cát cánh)

Cát cánh 9g, sắc uống ngày 1 thang, chia 2 lần. Dùng cho người bị ho nhiều đờm, buồn bực khó chịu trong ngực, đau họng, khản tiếng v.v…

Cát cánh cam thảo thang (thang Cát cánh, cam thảo)

Cát cánh 50g – Cam thảo 100g

Sắc 2 nước, trộn lẫn, uống ngày 1 thang, chia 2 lần. Dùng cho người phổi sưng nôn ra mủ, vết thương mung mủ nhưng chưa loét.

Cát cánh ngư tinh thảo thang (thang Cát cánh, rau giấp cá)

Cát cánh 15g – Rau giấp cá 36g

Sắc 2 nước, trộn lẫn, uống ngày 1 thang chia 2 lần. Dùng cho người bị viêm phổi, viêm phế quản mạn tính

Tiêu viêm ẩm (thuốc uống tiêu viêm)

Cát cánh 10g – Sinh địa 30g

Mạch đông 12g – Cam thảo 5g

Sắc 2 nước, trộn lẫn, uống ngày 1 thang, chia 2 lần. Dùng cho người viêm amiđan cấp tính.

Phúc phương Cát cánh ẩm (Cát cánh sắc kép)

Cát cánh 10g – Rễ sơn đậu 20g

Hoa kim ngân 6g – Mạch môn đông 8g

Sắc 2 nước. Uống ngày 1 thang, chia 2 lần.

Dùng cho người viêm họng cáp tính.

Cát cánh kha tử ẩm (thuốc sắc Cát cánh kha tử)

Cát cánh sao 5g – Kha tử nướng 5g

Cam thảo sao 2g – Thục địa 6g

Sắc 2 nước, uống ngày 1 thang, chia 2 lần.

Dùng cho người bị viêm thanh đới.

Cát cánh tán (thuốc bột Cát cánh)

Cát cánh 30g, nghiền thành bột mịn. Dùng cho người bị đau sút lưng cấp tính. Chia làm 2 lần, uống với hoàng tửu, ngày uống 1 lần, nếu tái phát, ngày uống hai lần. Uống xong lên giường nằm nghỉ.

Cát cánh qua nhân thang (thang Cát cánh hạt bí)

Cát cánh 15g – Rau giấp cá 30g

Nhân hạt bí đao 12g – Cam thảo 6g

Sắc 2 nước, uống ngày 1 thang, chia 2 lần.

Dùng cho người bị u phổi, ho đờm có mủ, viêm phổi thuỳ

Huyền mạch cam cát trà (trà huyền mạch, cát cam)

Huyền sâm 9g – Cát cánh 9g

Mạch môn đông 9g – Cam thảo 3g

Các Vị trên nghiền thành bột mịn, trộn đều, rây nhỏ, chia làm 2 gói, mỗi lấn 1 gói, ngâm nước sôi uống.

Bài thuốc nay giảm ho tiêu suyễn, dùng cho người bị ho do phế âm bất túc.

Nhuận phế chỉ khái trà (chè nhuận phổi giảm ho)

Huyền sâm 60g – Cát cánh 30g

Mạch môn đông 60g – Cam thảo 15g

Ô mai 24g

Nghiền chung thành bột mịn, trộn đều, đựng vào túi, mỗi túi 18g. Hãm nước sôi, uống thay trà. Uống ngày 2 lần, mỗi lần 1 gói.

Chủ trị các bệnh âm hư nội nhiệt, khô nước bọt, miệng khát, ho rất ít đờm, đờm đặc khó long, họng bất lợi, tiếng nói khản đặc.

Tìm kiếm điều bạn cần
Đừng quên chia sẻ nếu thông tin hữu ích

Hỏi đáp - bình luận