Vị thuốc A giao

Vị thuốc Đông y

Tên khác:

Lư bì giao, đông a giao, bồn phúc giao, a giao châu. (Keo da lừa đầu tiên được làm ra từ huyện Đông A tỉnh Sơn Đông, nên mới gọi là “A giao” hoặc ‘Đông A giao” v.v… )

Nguồn gốc:

Đây là loại keo, chế từ da lừa, một loài động vật họ ngựa, sau khi rửa sạch, bỏ hết lông, ninh kỹ mà thành. Sản xuất chủ yếu ở Sơn Đông, Triết Giang, Giang Tô v.v…

Phân biệt tính chất, đặc điểm:

Đây là những miếng hình vuông hoặc chữ nhật, bề mặt nâu đen hoặc nâu đỏ, phẳng nhẵn, có ánh quang, nhìn xuyên ánh sáng thấm màu hổ phách, chất cứng mà giòn, mặt cắt màu nâu đen hoặc nâu đỏ sẫm. Mùi rất thoảng, vị hơi ngọt. Loại nào khô, màu nâu đen, có ánh quang, trong suốt, không có mùi tanh hoặc hôi, mùa hè không bị mềm ra là tốt.

Mấy năm gần đây đã phát hiện có hiện tượng pha tạp các loại da khác trộn với da lừa giả làm “A giao” đem bán. Loại keo nay bề mặt màu da lươn đen, soi lên thấy nửa thấu sáng, chất cứng mà không giòn, dễ bị mềm ra và dính với nhau hòa tan trong nước thấy có mùi tanh và vị dầu đậu.

Cần chú ý để phân biệt chúng với loại keo chính phẩm.

A giao
A giao

Tính Vị:

+ Vị ngọt, tính bình (Bản Kinh).

+Vị hơi ấm, không độc (Biệt Lục).

+Vị nhạt tính bình (Y Học Khải Nguyên) .

+ Vị ngọt, cay, tính bình (Thang Dịch Bản Thảo).

Quy Kinh:

+Vào kinh Thủ Thái dương Tam tiêu, Túc Thiếu âm Thận và Túc Quyết âm Can (Thang Dịch Bản Thảo).

+Vào kinh Thủ Thiếu âm Tâm, Túc Thiếu âm Thận và Túc Quyết âm Can (Bản Thảo Hối Ngôn).

+ Vào kinh Can, Phế, Thận, Tâm (Bản Thảo Cầu Chân).

+Vào 3 kinh Can, Phế, Thận (Trung Dược Đại Từ Điển).

Công hiệu:

A giao tính bình, vị ngọt. Lợi về kinh phế, gan, thận. Có công hiệu bổ huyết tư âm, nhuận táo, chỉ huyết. Thích ứng cho người huyết hư ủy hoàng, mắt hoa, tim đập, hồi hộp, teo cơ vô lực, phiền tâm mất ngủ, hư phong nội động, phổi háo ho nhiều, ho lao ra máu, thổ huyết, đái ra máu, ỉa ra máu, băng lậu, người chửa bị sẩy thai.

Theo các nghiên cứu hiện nay, a giao hàm chứa chất keo, nhiều loại acid amin và các nguyên tố calci, lưu huỳnh v.v… Có thể thúc đẩy quá trình hình thành hồng cầu và chất albumin huyết hồng, cải thiện sự điều hoà calci trong cơ thể, thúc đẩy sự hấp thụ calci; có tác dụng hỗ trợ cho sự bảo tồn calci trong huyết thanh, và phòng trị mọi trở ngại cho việc tiến hành dinh dưỡng, có thể đối kháng với bệnh shock (trung khu thần kinh do chịu sự kích thích quá mạnh bị ức chế, dẫn tới sự rối loạn hệ thống cơ năng khác của cơ thể) do da thịt bị tổn thương sinh ra.

Bảo quản:

A giao bị gió thổi nhiều dễ khô nứt, bị nắng nhiều dễ mềm, bị ẩm, bị nóng cũng dễ bị mềm, ngậm nước, nên phải đựng trong lọ hoặc bình có chứa vôi, đậy kín, để nơi dâm mát, khô ráo.

Những cấm kỵ khi dùng thuốc:

Keo da lừa tính tư nhị, phàm những người tỳ vị hư nhược, không muốn ăn uống hoặc ăn vào không tiêu và nôn mửa, đi ngoài, đều kiêng không dùng.

Những phương thuốc bổ dưỡng thường dùng:

A giao thông bạch chử mật đường (Keo da lừa, hành tươi nâu mật ong)

A giao 6g – Mật ong 2 thìa canh

Hành tươi 3 cây

Hành tươi nấu với 1 bát nước, đun sôi vớt ra. Đổ keo da lừa và mật ong vào đun cho tan hết. Chia 2 lần, uống vào buổi sớm, buổi tối, trước khi ăn. Dùng cho người già, âm huyết khuy hư, táo bón.

A giao kê đản thang (thang keo da lừa, trứng gà)

A giao 10g – Trứng gà 1 quả

Keo da lừa đem hoà tan trong 1 bát nước. Trứng gà đánh tan đổ vào nước keo da lừa, nấu thành canh trứng, mắm muối cho vừa mà ăn.

Dùng cho người âm huyết bất túc, động thai, phiền táo không ổn định.

A giao đồn nhục (Keo da lừa hầm thịt)

A giao 6g – Nước vừa phải

Thịt nạc 100g

Hầm thịt nạc trước cho nhừ, sau đó cho keo da lừa vào hầm cho tan keo, cho mắm muối gia vị. Uống thang, ăn thịt.

Dùng cho người thiếu máu do xuất huyết, sắc mặt xanh xao, đầu váng tim đập gấp, kiệt lực v.v…

A giao tửu (Rượu keo da lừa)

A giao 400g

Hoàng tửu 1500 ml (xem chú thích trang 41)

Bỏ keo da lừa vào rượu đun nhỏ lửa cho tan hết, sau đó cô lại còn 1000 ml. Chờ nguội chia ra làm tư, mỗi lần uống 1 phần, uống từ từ vào lúc đói, bất kể thời gian.

Dùng cho người âm hư bị ho, hoa mắt, tim đập hồi hộp, khạc ra máu, thổ huyết, băng lậu.

A giao cao (cao keo da lừa)

A giao 500g, nấu chảy ra, cho 1000g đường phèn, trộn đều.

Uống ngày 2 lần, mỗi lần hai thìa canh, uống bằng nước sôi ấm. Dùng cho người huyết hư, sắc mặt vàng vọt, kinh nguyệt quá nhiều, hoa mắt.

A giao chúc (cháo keo da lừa)

A giao 30g (giã nát sao vàng nghiền mịn)

Gạo nếp 30 – 50g

Gạo nếp nấu cháo, gần chín cho bột a giao vào, quấy đều, nấu thêm một lát là được. Buổi sớm ngủ dậy hoặc trước khi đi ngủ ăn.

Dùng cho người huyết hư, hư lao bị ho, ho lâu ngày, khạc ra máu, thổ huyết, đổ máu cam, ỉa ra máu, phụ nữ kinh nguyệt quá ít, thai động không yên v.v…

A giao lộc thận thang (thang keo da lừa, cật hươu)

A giao 9g – Cật hươu 1 quả

Keo da lừa nấu chảy ra, cật hươu thái miếng cho vào, nấu chín. Uống ngày 1 thang chia hai lần.

Dùng cho phụ nữ khó đậu thai do huyết hư đau lưng mỏi gối.

A giao táo nhân thang (thang keo da lừa, nhân toan táo)

A giao 15g – Toan táo nhân 5g

Keo da lừa nấu chảy ra. Toan táo nhân sắc nước 1 bát, đổ vào keo trộn đều. Uống trước khi ngủ.

Dùng cho người nhiệt bệnh thương âm, hư phiền mất ngủ.

A giao nãi (sữa keo da lừa)

A giao 10g

Sữa bò tươi 150 – 200 ml

Đun sôi sữa, bỏ keo da lừa vào hoà tan khi sữa đang sôi. Uống lúc nóng, vào buổi sớm và buổi tối.

Dùng cho người chửa cứ đau lâm râm bụng dưới không dứt, ấn vào thì giảm đau, sắc mặt vàng vọt, tim đập nhanh, mắt hoa đầu váng v.v…

A giao tán (bột keo da lừa)

A giao 60g

Hoàng tửu 50ml

Keo da lừa sau khi sao bằng cáp phấn, nghiền thành bột mịn. Uống bằng hoàng tửu hoà nước sôi.

Dùng cho người huyết hư sau khi hành kinh, lượng ít sắc nhạt, bụng dưới đau suông, thân thể gầy yếu, sắc mặt vàng vọt, đầu váng tim loạn nhịp V. V…

A giao canh (keo da lừa đông đặc)

A giao 250g – Táo tầu 500g

Cùi hạch đào 150g – Đường phèn 250g

Long nhãn 150g – Hoàng tửu 750 ml

Vừng đen 150g

Táo tầu bỏ hạt, bỏ lẫn với long nhãn, vừng đen, cùi hạch đào, nghiền chung thành bột. Keo da lừa ngâm trong hoàng tửu 10 ngày; bỏ vào lặp-là sắt tráng men, hấp cách thuỷ cho keo tan hết, bỏ các dược liệu bột táo tầu, long nhãn, vừng đen, hồ đào trên đây vào, trộn đều với đường phèn, hấp cho đường phèn chảy ra, để nguội thành loại keo đông đặc.

Uống mỗi buổi sớm 2 thìa, uống bằng nước sôi hoà tan.

Dùng cho người cần có làn da mịn màng, tươi tắn, bồi bổ sức khoẻ, ngăn ngừa các nếp nhăn sinh ra. Rất phù hợp với nữ thanh niên.

A giao long cốt chúc (cháo keo da lừa, long cốt)

A giao 15g – Lá ngải 6g

Long cốt 15g – Gạo nếp 50 – 100g

Long cốt và lá ngải sắc bỏ bã lấy nước, cho gạo nếp vào

nấu cháo; khi nào chín thì cho keo da lừa giã nát vào, trộn đều. Uống lúc đói.

Dùng cho người huyết hư suy dinh dưỡng, do sung nhiệm
hư hàn mà dẫn tới việc động thai khi đang có chửa, ra huyết.

A giao bạch bì chúc (Cháo keo da lửa, vỏ tang bạch bì)

A giao 15g

Tang bạch bì 15g

Gạo nếp 100g

Đường đỏ 8g

Tang bạch bì sắc 2 nước, cho gạo nếp vào nấu cháo, cháo chín cho keo da lừa vào cho tan hết nhân lúc cháo nóng, cho đường vào khuấy đều. Để nguội mang ra ăn.

Dùng cho người huyết hư do âm hư, ho lâu ngày, khạc ra máu, kinh nguyệt quá ít, băng lậu, động thai, ỉa ra máu v.v…

A giao bạch thược thang (thang keo da lừa bạch thược)

A giao 20g – Than lá ngải 10g

Đương qui 3g – Bạch thược 10g

Sinh địa 10g – Xuyên khung 3g

Cam thảo 3g

Sắc uống ngày 1 thang chia ba lần.

Dùng cho người có triệu chứng sẩy thai (ra máu, đau bụng)

A giao địa du thang (thang keo da lừa, địa du)

A giao 15g – Rễ cỏ tranh 10g

Địa du 9g

Sắc uống ngày 1 thang chia 3 lần.

Dùng cho người đái ra máu lâu ngày không khỏi.

A giao bạch cập thang (thang keo da lừa, bạch cập)

A giao 15g – Tam thất 10g

Bạch cập 10g

Sắc uống ngày 1 thang chia ba lần.

Dùng để chữa bệnh nôn ra máu.

Tìm kiếm điều bạn cần
Đừng quên chia sẻ nếu thông tin hữu ích

Hỏi đáp - bình luận